Zeytin Ağacı Türleri

Posted by admin 26/03/2017 0 Comment(s) Zeytin Ağacı,

 

 

Türkiye, dünya zeytin üreticisi ülkeler arasında ağaç varlığı açısından 5’inci, üretim açısından ise 4’üncü sırada yer almaktadır.Son yıllarda zeytin ve zeytinyağı sektöründeki yatırımlar sayesinde hızla daha üst sıralara yükselme imkanına kavuşmuştur.Özel sektörde zeytin ve zeytinyağı sektöründe ki markalaşma oranının artması uluslar arası düzeyde de bu sektörlerde ki başarı seviyelerimizi yükseltmiş ve ihracat alanında ülke ekonomisine ciddi katkılar sağlamıştır.

 

Ülkemiz esasen zeytin ağacının anavatanı olarak bilinmektedir lakin yıllarca zeytinyağı tüketim oranımız düşük olduğu için bu alanda istenilen yatırımlar çok geç yapılmıştır.Zeytin ve Zeytinyağı tüketiminin zamanla hızla artması nedeniyle sektör ciddi bir ilerleme göstermiş,zeytin ağacı ekimi artmış ve zeytin ağacı tarımsal olarak hakkettiği değere kavuşmaya başlamıştır.

 

Türkiye zeytincilik ve zeytinyağı alanındaki yöresel üretim sayesinde dünyada bu dalda hızla yükselen doğal gıda alanında yerini almaya başlamıştır.

 

Türkiye’mizin zengin toprak yapısı ve ikliminin zeytin ağacının yetişmesine uygunluğu sayesinde oldukça geniş bir zeytin ağacı çeşitliliği vardır.Sizlere bu yazımızda bu ağaç türlerini ve özelliklerini kısaca anlatacağız.

 

Lütfen sağlıklı bir yaşam için zeytini ve zeytinyağını sofralarınızdan eksik etmeyin.

 

 

TÜRKİYEDE ZEYTİN AĞACI TÜRLERİ

 

MEMECİK

 

Yörelere göre farklı isimlerle adlandırılır.Bunlar  ‘Taş Arası’, ‘Aşıyel’, ‘Tekir’, ‘Gülümbe’, ‘Şehir’, ‘Yağlık’ olarak da bilinir. İzmir, Aydın,Muğla, Manisa, Denizli, Muğla, Antalya, Sinop, Kahramanmaraş, Kastamonu’ya kadar geniş coğrafyada yetişir. Ege Bölgesi ağaç varlığının yüzde 50’sinden fazlasını, toplam ağaç varlığımızın ise yüzde 45.5’ini oluştururmaktadır. Yağlık ve yeşil sofralık olarak kullanılır. Çekirdeklerinin çimlenme oranı yüksektir ve bu sebeple doğada kendiliğinden yetişme oranıda fazladır. İyi bakım şartlarında kuvvetli gelişiri. İri meyvelidir. Genelde şiddetli periyodisite gösterir. Soğuğa ve kurağa karşı aşırı duyarlı olmadığı için genelde dağlık ve tepelik alanlarda kolayca yetişir. Aşı ve çelikle çoğalırım.

 

EDREMİT (AYVALIK)

 

 ‘Edremit Yağlık’, ‘Şakran’, ‘Midilli’, ‘Ada Zeytini’ diye de adlandırılırım. Ağırlıklı olarak Çanakkale, Ege Bölgesi Körfez yöresi, İzmir’de yetişir. İçel, Antalya, Adana, Kahramanmaraş, hatta Mardin’e kadar uzanır. Ülkemizdeki toplam ağaç sayısının yüzde 19’unu, Ege’dekilerin ise yüzde 25.3’ünü oluşturur. Yağım kimyasal ve duyusal özellikler yönünden üst sıralarda yer alır. Bölgesinde yağlık olarak değerlendirilir. İyi bakım şartlarında kuvvetli gelişir. Meyvesi orta büyüklüktedir. Orta derecede periyodisite gösterir. Yapısı mekanik hasada uygundur ve verimi  iyidir. Soğuğa kısmen dayanıklıdır . Çelikle çoğaltılır

 

.

BÜYÜK TOPAK ULAK

 

Topak Aşı Tarsus’ da derler. İskenderun, Anamur, Erdemli, Tarsus, Seyhan, Sütçüler, Isparta’da yetişirim. Akdeniz Bölgesi’nde yaklaşık 300 bin civarında olduğu söylenir. Etli ve lezzetli olduğundan yeşil çizme zeytin olarak kullanımı yaygındır. Meyveleri iri tanelidir . Periyodisite oranı iyidir . Soğuğa ve kurağa aşırı duyarlı değildir ve aşıyla çoğalır.

 

ÇAKIR

 

İzmir’de yetişir ve yağlık  olarak bilinir. Yağı kimyasal ve duyusal özellikler yönünden  Memecik,Ayvalık, Memeli ve Erkence’den sonra  gelir. Yeşil sofralık olarak da değerlendirilir. Çok kuvvetli gelişir. Meyvesi orta büyüklüktedir. Şiddetli periyodisite gösteririr. Tutunması kuvvetli olduğundan hasadı zordur. Erken olgunlaşır,verimi yüksektir. Aşı ve çelikle çoğaltılır.

 

ÇEKİŞTE

 

 ‘Kırma’ ya da ‘Memeli’ olarak da bilinir. Ödemiş, Kiraz, Torbalı, Nazilli, Sultanhisar ve Yenipazar’da yetişir. 1.3 milyon adetle toplam ağaçların yüzde 1.5’ini oluşturur. Genelde yetiştirildiği yerlerde yeşil kırma zeytin olarak değerlendirilir. Çok kuvvetli gelişir. İri meyvelidir. İyi bakım şartlarında düzenli ürün verebilir. Soğuğa karşı duyarlı olduğu değildir.Aşı ve çelikle çoğalır.

 

ÇELEBİ

 

‘İznik Çelebi’ olarak tanımlanır. İznik, Gemlik, , Orhangazi, Kocaeli Merkez, Gölcük, Bilecik Merkez, Osmaneli, Gölpınarı’nda yetişir. 400 bin civarındaki sayımla ile Marmara Bölgesi’ndeki ağaçların yüzde 5’ini oluşturur. Yeşil sofralık olarak değerlendirilir. Orta kuvvette gelişir. İri tanelidir.Kısmen periyodisite gösterir. Orta düzeyde verimlidir.Soğuğa karşı aşırı duyarlı değildir. Aşıyla çoğalır.

 

ÇİLLİ

 

 ‘Tekir’, ‘Provens’, ‘Goloz’ diye adlandırılğı da olur. Kemalpaşa, Bornova, Turgutlu’da olmak üzere toplam 70 bin adeddir. Kolay çoğalmaz. Küçük çekirdekli ve etli olan meyveleri sayesinde yeşil sofralık olarak değerlendirmeye uygundur. Çok kuvvetli gelişir ve iri tanelidir. Periyodisite gösterir. Soğuğa karşı aşırı duyarlı değildir.

 

DOMAT

 

 ‘Akhisar’. Doğal olarak adını aldığı Akhisar’ın yanı sıra Turgutlu, Saruhanlı, İzmir Merkez, Kemalpaşa, Selçuk, Aydın Merkez, Söke, Karacasu, Kuyucak’ta yetişir. Toplam ağaç sayısının yüzde 1.4’ünü oluşturur. Yeşil sofralık, özellikle dolgu zeytini olarak değerlendirilir. İyi bakım şartlarında kuvvetli gelişir. İyi bakım koşullarında düzenli ürün verir. Erken meyveye yatar. Geç sulamalarda soğuğa karşı duyarlıdır. Aşı yoluyla çoğaltılır.

 

EDİNCİK SU

 

 ‘Erdek Su’, ‘Su Zeytini’ de diyebilirsiniz. Edincik, Bandırma, ve Erdek civarında yetişir. Toplamda 30 bin civarindadır. Siyah sofralık olarak değerlendirilir. Su oran yüksek, yağ oranı ise düşüktür. Orta kuvvette gelişir. Meyveleri  iri tanelidir. Periyodisite gösterir. Orta derecede bir  verime sahiptir. Aşı ve çelikle çoğaltabilir.

 

EĞRİBURUN

 

 ‘Nizip’. Nizip, İskenderun, Halfeti’deyim. Toplam sayım 300 bin. Siyah ve yeşil sofralık olarak makbuldür. Orta kuvvette gelişir. Küçük meyvelere sahiptir. Periyodisite gösteririm. Verim düzeyi yüksektir. Eksi 5 derece altında dalları zarar görür. Aşı ve çelikle çoğaltılır.

 

ERKENCE

 

 ‘İzmir Yağlık’, ‘Yerli Yağlık’ da derler. Toplam ağaç varlığının yüzde 3.5’ini oluştururum. Yani yaklaşık 3 milyon adet civarıdır. Esasen yağlık olarak değerlendirilir. İyi bakım şartlarında oldukça kuvvetli gelişir. Orta iriliktedir. Şiddetli periyodisite gösterir. Verim olarak orta düzeydedir. Meyvelerinin  tutunma kuvveti zayıf olup, hasat öncesi erken döküm sorunu yaşar. Aşı ve çelikle çoğalır.

 

GEMLİK

 

 ‘Triliye’, ‘Kaplık’, ‘Kıvırcık’, ‘Kara’ olarak da adlandırılır. Yetiştiği bölgeler Gemlik, Tekirdağ, Kocaeli, Bilecik, Kastamonu, Zonguldak, Sinop, Samsun, Trabzon, Balıkesir, İzmir, Manisa, Aydın, İçel, Adana, Antalya, Adıyaman. Yani çok geniş bir coğrafyada yetişir. Marmara Bölgesi’ndeki ağaç varlığının yüzde 80’ini, ülkemizin ise yüzde 11’ini oluşturur. Sayı bakımından ‘Memecik’ ve ‘Ayvalık’tan sonra 3’üncü sırada yer alır. Orta kuvvette gelişir. Meyvesi orta iriliktedir. İyi bakım şartlarında düzenli ürün verir.  Soğuğa karşı kısmen dayanıklıdır. Çelikle çoğaltılır.

 

HALHALI

 

Derik’ de derler. Mardin, Hatay, Gaziantep, Kahramanmaraş dolaylarındayım. 2 milyon civarında olduğu bilinmektedir. Bölgesinde yeşil kırma zeytin olarak tüketilir. Siyah sofralık veya yağlık olarak da değerlendirilir. Orta kuvvette gelişir. Meyveleri orta iriliktedir. Veriminin orta düzeydeyer alır. Soğuğa karşı aşırı duyarlı değildir. Aşı ve çelikle çoğaltabilir.

 

İZMİR SOFRALIK

 

Doğal olarak İzmir civarında yetişir. Yeşil sofralık olarak tüketilir. Orta kuvvette gelişir.Meyveleri iritanelidir.  Yüksek oranda  periyodisite gösterir. Verimi düşüktür. Çelikle çoğaltılır.

 

KALEMBEZİ

 

Nizip’ de derler. Nizip ve Kilis’te yetişir. İrili ufaklı ve yağ bakımından zengin meyveleri nedeniyle yağlık olarak değerlendirilir. İri meyveleri siyah sofralık olarak da tüketilebilir. Orta kuvvette gelişir. Meyveleri çok küçüktür. Periyodisite gösterir. Soğuğa hassastır. Aşırı kuraklıkta meyve kalitesi düşer. Aşı ve çelikle çoğalır.

 

KAN ÇELEBİ

 

 ‘Nizip’.Yetişme koşulları  Gaziantep civarına uygundur. Olgun meyve taneleri ve meyve özsuyu pembe-kırmızı renktedir. Pembe döneminde çizme pembe zeytin olarak işlenenir. Yeşil sofralık olarak değerlendirilir. İyi bakım şartlarında kuvvetli gelişir. İri tanelidir.Periyodisite gösterir ve verim oranı yüksektir. Soğuğa duyarlıdır. Çelikle çoğaltılabilir.

 

KARAMÜRSEL

 

Su Zeytin’, ‘Kalamata’. Karamürsel, Gebze, Gölcük ve Bursa civarında sıkça yetişir. Yağ oranı düşüktür. Kalamata zeytini adı altında siyah sofralık olarak işlenir. Orta kuvvette gelişir. İri meyveli. Periyodisite gösterir. Verimi iyidir. Soğuğa duyarlıdır. Aşı ve çelikle çoğalır.

 

KİLİS YAĞLIK

 

 Sadece  ‘Kilis’ olarak da bilinir. Kilis, Gaziantep Merkez, Oğuzeli, Şanlıurfa Merkez, Kahramanmaraş Türkoğlu, Mardin Cizre’ye özgü bir türdür. Güneydoğu’daki ağaç sayısının yüzde 52’sini, toplam ağaç varlığımızın yüzde 2.8’ini oluşturmaktadır. Meyveleri yüksek oranda yağ içerir. Yağ kalitesi de yüksektir. Salkım şeklinde ve mercimek iriliğinde meyveye sahibtir. Mutlak periyodisite gösterir. Soğuğa karşı duyarlı değildir. Çelikle ve yumru ile çoğaltılır.

 

KİRAZ

 

 ‘Topan Kiraz’ ve ‘Oval Kiraz’ adlı iki tipi vardır. Akhisar’ın Yayaköy kasabası ve Manisa civarında yetişir. Meyve sapı uzun olduğundan hasadı da zordur. Olgun meyveler kiraza benzer. Siyah sofralık olarak değerlendirilir. Kuvvetli gelişir. Meyveleri iridir tanelidir. Yüksek oranda periyodisite gösterir. Soğuğa karşı aşırı duyarlı değildir. Çelik ve aşıyla çoğalır.

 

MANZANİLLA

 

 ‘Manzanillo’ diye de bilinir. İspanya Cordoba, Endülüs, Amerika, İsrail ve Avustralya ülkelerinde yetişir.Türkiye’ye 1974’te getirilmiştir. İspanyol usulü yeşil sofralığa uygundur. Orta kuvvette gelişir. Meyveleri orta iriliktedir. İyi bakım koşullarında düzenli ürün verir. Kendi kendine tozlanır. Soğuğa duyarlıdır. Çelikle çoğaltılır.

 

MEMELİ

 

 ‘Emiralem’, ‘Ak Zeytin’, ‘Çekişte’ de derler. Menemen, Kemalpaşa, Turgutlu civarında yetişirim. 80 bin adet civarındadır. Hem sofralık, hem de yağlık olarak değerlendirilir. Kırma zeytin veya İspanyol usulü işlemeye uygundur. İyi gelişir. Meyveleri iri tanelidir. Periyodisite gösterir. Yüksek verimlidir. Soğuğa duyarlıdır.Aşı ve çelik yöntemiyle çoğaltılabilir.

 

NİZİP YAĞLIK

 

 ‘Nizip’. Gaziantep Nizip, Kahramanmaraş Merkez, Mardin Cizre’deyim. Güneydoğu ağaç varlığının yüzde 38’ini, toplam ağaç varlığımızın ise yüzde 2’ini oluşturduğubilinmektedir. Yağ bakımından oldukça zengindir. Siyah sofralık olarak da tüketilir. Orta kuvvette gelişir. Meyveleri irili ufaklıdır, genelde küçüktür. Periyodisite gösterir. Verimimi iyidir. Sıcağa ve kurağa karşı aşırı duyarlı değildir. Aşı ve çelikle çoğaltılır.

 

SAMANLI

 

 ‘Tatlı Zeytin’  olarakda adlandırılır. Yeşil sofralık olarak değerlendirilir. Kolay tatlandığından yine tatlı zeytin olarak da bilinir. Orta kuvvette gelişir. Meyveleri orta iriliktedir. Kısmen periyodisite gösterir. Verimi orta düzeydedir. Soğuğa duyarlıdır. Çelik ve dip sürgünleri ile çoğalır.

 

SARI HAŞEBİ

 

 ‘Haşebi’. Altınözü, Hatay civarında yetişir. Akdeniz Bölgesi ağaç varlığının yüzde 7.5’ini, toplam ağaç varlığımızın da yüzde 0.7’sini oluşturur. Yağlık ve siyah sofralık olarak değerlendirilir. İyi bakım şartlarında kuvvetli gelişir. Küçük meyvelidir. Aynı zamanda düşük verim oranına sahiptir. Yüksek seviyede periyodisite gösterir. Soğuğa duyarlıdır. Aşı ve çelikle çoğaltılır.

 

SARI ULAK

 

Tarsus’ olarak da tanımlanır. İçel Merkez, Erdemli, Gülnar, Adana Seyhan, Kozan, Yumurtalık’ta yetişir. Akdeniz Bölgesi ağaç varlığının yüzde 6’sını, toplam ağaç varlığımızın yüzde 0.6’sını oluşturur. Siyah ve yeşil sofralık olarak değerlendirilir. Meyveleri orta iriliktedir. Periyodisite gösterir. Verimi orta düzeydedir. Soğuğa duyarlıdır. Aşı ve çelikle çoğalır.

 

SAURANİ

 

Savrani’ diyen de olur. Altınözü, Hatay civarında yetişir. Yağ bakımından zengin bir yapıya sahiptir.Bu yüzden yağlık olarak değerlendirilir. Siyah ve yeşil sofralık olarak da tüketilir .

 

Orta kuvvette gelişir. Meyveleri küçük tanelidir. Periyodisite gösterir.. Soğuğa duyarlıdır.Aşı yöntemiyle çoğaltılır.

 

TAVŞAN YÜREĞİ

 

 ‘Ters yaprak’ da denir. Fethiye, Akseki, Karaman’da civarında yetişir.Antalya’da yeşil sofralık, Muğla’da siyah sofralık olarak değerlendirilir. Kuvvetli gelişir. Meyveleri çok iri yapıdadır. Genellikle düzenli ürün verir. Verimi ise orta düzeydedir. Aşı yöntemiyle çoğaltılır.

 

USLU

 

Akhisar, Turgutlu, Kemalpaşa, Selçuk, Muğla Merkez, Yatağan’da yetişir. 900 bin adet civarındadır  ki bu, toplam ağaç varlığımızın yüzde 1’ini oluşturur. Meyveleri tam olgunluktaki parlak koyu siyah rengi ve tadı nedeniyle siyah sofralık olarak tercih edilir. Sulanan koşullarda çok kuvvetli gelişir. Meyveleri orta iriliktedir. İyi bakım şartlarında düzenli ürün verir. Verimi orta düzeydedir. Soğuğa hassas bir yapısı vardır.Aşı ve çelikle çoğaltılır.

 

YAĞ ÇELEBİ

 

 ‘Gaziantep’. Yetişme yerleri  Nizip ve Kilis’dir. Yağlık olarak değerlendirilir. Hasat önü meyve dökebilir. Orta kuvvette gelişir. Meyveleri  iri tanelidir. Periyodisite gösterir. Verim oranı iyidir. Soğuğa duyarlıdır. Aşı ve çelikle çoğalır.